Kim byli autorzy Ewangelii?

Tradycja wczesnego Kościoła wykazuje niezwykłą zgodność w kwestii autorstwa czterech Ewangelii. Choć same teksty biblijne rzadko wprost wymieniają imiona swoich twórców, jednomyślność świadectw z II wieku pozwala sądzić, że ich tożsamość była oczywista dla pierwszej generacji chrześcijan. Trudno zresztą przypuszczać, by dzieła o takiej randze krążyły anonimowo. Przyjrzyjmy się bliżej sylwetkom mężczyzn, którym zawdzięczamy spisane dzieje Jezusa.

Mateusz: Ewangelista z piórem urzędnika

Pierwszą z Ewangelii przypisuje się Mateuszowi – jednemu z Dwunastu, znanemu również jako Lewi. Zanim odpowiedział na wezwanie Jezusa, służył jako poborca podatkowy w Kafarnaum. Profesja ta nie pozostała bez wpływu na ostateczny kształt tekstu – jako urzędnik należał on do nielicznego grona Galilejczyków biegłych w sprawnym sporządzaniu notatek i prowadzeniu dokumentacji.

Zapiski Papiasza sugerują, że Mateusz mógł pierwotnie utrwalić zbiór wypowiedzi Jezusa w języku hebrajskim (lub aramejskim), który z czasem stał się fundamentem znanej nam greckiej Ewangelii. Styl tego dzieła zdradza rękę żydowskiego mędrca, który nie tylko doskonale znał Pisma, ale i po mistrzowsku posługiwał się technikami interpretacyjnymi typowymi dla ówczesnych uczonych w Piśmie.

Marek: Głos Piotra utrwalony na piśmie

Autorstwo drugiej Ewangelii tradycyjnie łączy się z Janem Markiem – krewnym Barnaby i towarzyszem podróży św. Pawła. Jednak to postać apostoła Piotra, którego Marek był bliskim współpracownikiem, stanowiła kluczowe źródło informacji.

Marek, wywodzący się najprawdopodobniej ze środowiska diaspory żydowskiej, był postacią dwukulturową. Pisał w potocznej grece (koine), kierując swój przekaz głównie do chrześcijan pochodzenia pogańskiego – prawdopodobnie w Rzymie, w mrocznym czasie prześladowań za Nerona (ok. 64 r. n.e.). Jego tekst wyróżnia się dynamizmem, kładąc szczególny nacisk na motyw cierpienia oraz zagadkę tzw. „sekretu mesjańskiego”.

Łukasz: Precyzja lekarza i kunszt historyka

Łukasz wyróżnia się jako jedyny autor Ewangelii niebędący Żydem (choć niektórzy badacze upatrują w nim prozelitę silnie związanego z judaizmem diaspory). Tradycja identyfikuje go jako lekarza i oddanego towarzysza św. Pawła. O jego osobistym zaangażowaniu w opisywane wydarzenia świadczą fragmenty Dziejów Apostolskich, w których autor używa formy „my”.

Jako człowiek starannie wykształcony, Łukasz posługiwał się wyrafinowanym stylem literackim. Swoje dwutomowe dzieło skomponował z dbałością o rygory ówczesnej historiografii grecko-rzymskiej. W swojej pracy nie polegał na domysłach, lecz na skrupulatnie badanych i porządkowanych relacjach naocznych świadków.

Jan: Umiłowany uczeń i teolog głębi

Czwarta Ewangelia wyszła spod pióra Jana, syna Zebedeusza, należącego do najwęższego kręgu uczniów Jezusa. Sam tekst wskazuje na świadka naocznego, określanego mianem „umiłowanego ucznia”. Choć Jan zaczynał jako galilejski rybak, jego dzieło objawia zdumiewającą znajomość realiów palestyńskiego judaizmu sprzed 70 r. n.e.

Według tradycji Jan dożył sędziwego wieku (nawet 90 lat), kończąc swe życie w Efezie u schyłku I stulecia. Jego Ewangelia ma charakter najbardziej refleksyjny – Jan nie ogranicza się do faktografii, lecz ukazuje Jezusa jako wcielone Słowo i Bożą Mądrość. Pisał do wspólnoty zmagającej się z wykluczeniem, pragnąc utwierdzić wierzących w przekonaniu, że to oni są prawdziwymi spadkobiercami biblijnych obietnic.

Tekst przygotowany na podstawie IVP Bible Background Commentary: New Testament
Craig S. Keener